Wereldwijd onderzoek: Is de overheid klaar om met AI-fraudeurs af te rekenen?

Overheden wereldwijd staan onder toenemende druk van geavanceerde fraudeurs die zelf gebruikmaken van AI-technologie. Maar met forse investeringen in artificiële intelligentie (AI) op komst, lijkt de strijd te kantelen. Dat blijkt uit nieuw wereldwijd onderzoek van Coleman Parkes en data en AI marktleider SAS gepubliceerd in het rapport Trust and transparency: Combating fraud to maximize public program efficiency.

De conclusie is helder: AI-gestuurde fraude zorgt wereldwijd voor miljardenverliezen en tast het vertrouwen van burgers in publieke instellingen aan. Tegelijkertijd tonen overheden steeds meer vastberadenheid om deze bedreiging met dezelfde middelen te bestrijden: AI en generatieve AI.

“Criminelen maken zonder scrupules gebruik van AI, zonder zich te bekommeren om regelgeving,” zegt Shaun Barry, Global Director Risk, Fraud and Compliance Solutions bij SAS. “Maar het onderzoek toont aan dat we een kantelpunt naderen. Wereldwijd maken overheden zich op voor grote investeringen in AI om fraude, verspilling en misbruik te reduceren – en het vertrouwen van burgers te herstellen.”

AI-gestuurde fraudeaanvallen ondermijnen overheidsbudgetten en burgervertrouwen

Publieke instellingen wereldwijd worden geconfronteerd met een toenemende crisis op het gebied van fraude, verspilling en misbruik, die jaarlijks miljarden kost en het vertrouwen van burgers aantast. Bijna alle van de 1.100 ondervraagde ambtenaren die zich bezighouden met fraudebestrijding zeggen dat hun organisaties al doelwit zijn geweest van AI-gestuurde aanvallen. Ze zien bovendien een duidelijke toename: 70% meldt dat de aanvallen in de afgelopen vijf jaar zijn toegenomen.

Fraudeurs gebruiken AI-technologie om synthetische identiteiten te creëren, hypergepersonaliseerde phishingcampagnes op te zetten en moeilijk detecteerbare malware te ontwikkelen. Deze technologieën worden ingezet om gedragingen na te bootsen, documenten te vervalsen en kwetsbaarheden in realtime uit te buiten. De financiële impact is enorm: respondenten schatten dat 16% van de budgetten zou kunnen worden bespaard als fraude, verspilling en misbruik effectief zouden worden bestreden.

Daarnaast heeft dit grote gevolgen voor het publieke vertrouwen: 96% van de respondenten stelt dat burgers minder vertrouwen hebben in hun organisatie als gevolg van fraude. De meest voorkomende vormen zijn identiteitsdiefstal, belastingfraude en uitkeringsfraude.

Overheidsorganisaties kampen met structurele belemmeringen

Hoewel 85% van de respondenten fraudebestrijding tot hun top vijf prioriteiten rekent, geven veel instanties aan niet over de juiste middelen te beschikken. Slechts 1 op de 10 beschikt over alle noodzakelijke tools en middelen, terwijl bijna een derde aanzienlijke beperkingen ervaart. Tekorten aan analytische vaardigheden (48%), technologie (40%) en budgetten (24%) werden als belangrijkste obstakels genoemd.

Deze tekorten belemmeren inspanningen om zowel interne als externe fraude te beperken, dataveiligheid te verbeteren en onderzoeksefficiëntie te verhogen – prioriteiten die door meer dan de helft van de respondenten werden genoemd.

Versnelde adoptie van AI en GenAI kan fraudebestrijding transformeren

Hoewel AI momenteel nog beperkt wordt ingezet – ongeveer de helft gebruikt AI, en slechts iets meer dan een kwart past generatieve AI (GenAI) toe – versnelt de adoptie snel.

Volgens het rapport zal het gebruik van netwerkanalyse voor fraudedetectie stijgen van 32% naar 87%. Bovendien verwacht 97% van de respondenten binnen twee jaar GenAI in te zetten, onder meer via synthetische data, grote taalmodellen (LLM’s) en digital twins.

De voordelen zijn aanzienlijk. Van de organisaties die al AI inzetten, noemt 57% efficiëntere inzet van personeel als grootste voordeel. Andere genoemde effecten zijn snellere en effectievere detectie van fraude, en betere prioritering van waarschuwingen.

Verantwoord AI-gebruik cruciaal

AI biedt veelbelovende kansen, maar brengt ook verantwoordelijkheden met zich mee. Instanties erkennen dat menselijk toezicht essentieel is om burgers te beschermen tegen onbedoelde schade. Privacy, dataveiligheid (48%) en het waarborgen van verantwoord AI-gebruik (43%) zijn volgens de respondenten de grootste zorgen. Dit sluit aan bij een ander wereldwijd onderzoek naar AI en overheidsproductiviteit, waaruit blijkt dat de meerderheid verwacht dat AI in de komende drie jaar een significante tot cruciale impact zal hebben op hun organisatie.

Het rapport bevat daarnaast praktische aanbevelingen van SAS, dat door marktanalisten consequent wordt erkend als toonaangevend op het gebied van fraudebestrijdingssoftware. Ook worden voorbeelden gedeeld van AI-toepassingen voor opsporing en onderzoek in de praktijk.

Bekijk het volledige rapport hier: https://www.sas.com/en/offers/trust-and-transparency.html 

Over het onderzoek

Het onderzoek werd uitgevoerd door Coleman Parkes tussen november 2024 en januari 2025. In totaal namen 1.100 respondenten deel, werkzaam in uiteenlopende overheidssectoren zoals infrastructuur, sociale diensten, belastingdienst, justitie, nationale veiligheid en toezicht. Hiervan is 4% afkomstig uit Nederland en België. Alle respondenten zijn betrokken bij fraudebestrijding binnen hun organisatie. Coleman Parkes is een gespecialiseerd B2B-marktonderzoeksbureau met een focus op IT- en technologievraagstukken onder besluitvormers in het MKB en grote ondernemingen wereldwijd.

Over SAS

SAS is wereldwijd toonaangevend op het gebied van data en AI. Met SAS software en branchespecifieke oplossingen zetten organisaties data om in betrouwbare beslissingen. SAS geeft u THE POWER TO KNOW®.