RIKZ PRODUCEERT ZEE AAN KENNIS VOOR BELEIDSMAKERS
SAS helpt onderzoekers hoogwaardiger te werken

Nederlanders leven in een dynamisch evenwicht met de zee. We zijn gedwongen veel tijd en energie aan onze kust- en zeegebied te besteden. Behalve de oorspronkelijke kustverdediging, krijgen de gevolgen van het economisch handelen van de mens veel aandacht, zoals de instroom van meststoffen uit de rivieren en lozingen door schepen. Het Rijksinstituut voor Kust en Zee (RIKZ) verzamelt informatie en levert kennis voor het duurzaam gebruik van de zee, kust en uitstroomgebieden van rivieren en de bescherming tegen overstroming. Het RIKZ waarschuwt de Nederlandse beleidsmakers voor dreigende vervuilingen en verslechtering van de kustbescherming. Dit werk is van groot maatschappelijk belang voor de veiligheid van Nederland, en het milieu.

Als de ogen en oren van het Nederlandse kust- en zeegebied, is het RIKZ een kennisbron voor politieke beleidsmakers. Haar rapporten zijn de basis voor nieuw beleid, en de beleidsmakers vragen doorlopend om nieuwe kennis. Efficiëntie en flexibiliteit van het RIKZ, bepalen het succes van het beleid. De software van SAS draagt eraan bij dat het RIKZ met minder middelen en mensen meer mogelijk maakt. Ook zorgt het voor hoger rendement in en meer slagkracht van de publieke sector.

De kennis die het RIKZ levert www.rikz.nl en www.watermarkt.nl) is vakoverstijgend: natuurkundig (waterstanden, stroomsnelheden, watertemperaturen); biologisch (flora en fauna, op en onder water); chemisch (vervuilingen, voedingsstoffen); morfologisch (kustlijn en diepten).

Het instituut is onderzoeker, gegevensbeheerder en adviseur in een. Opdrachtgevers zijn de directie van Rijkswaterstaat, het Ministerie van Verkeer en Waterstaat, regionale overheden en de waterschappen. Het RIKZ verzamelt gegevens uit langlopende metingen en uit specifieke onderzoeken. Dat doet zij zelf, of dat werk besteedt ze uit aan universiteiten en ingenieursbureau’s. Meetgegevens verwerkt het RIKZ tot kennis die gerapporteerd wordt aan de directie en opdrachtgevers. Het deelt RIKZ gegevens en kennis ook met andere kennisinstellingen en de Europese overheid.

Kijken en meten
Het RIKZ neemt watermonsters en doet metingen, maakt luchtfoto’s en doet tellingen. Dit gebeurt met behulp van schepen, vliegtuigen en satellieten. Resultaat miljoenen meetgegevens in jarenlange reeksen, over bijvoorbeeld de aanwas en afslag van stranden. Maar ook over kortlopende projectmatige onderzoeken naar gevraagde onderwerpen, over bijvoorbeeld de daling in het zeewater van chemische middelen waarmee scheepsrompen werden behandeld.

Cyclisch monitoren
Monitoring volgt een cyclus. Beleidsmakers definiëren hun informatiebehoefte, het RIKZ bepaalt een inwinningsstrategie, verzamelt de gegevens, slaat die op, verwerkt ze en draagt de informatie over aan de opdrachtgevers. Die cyclus kent twee fasen: enerzijds het verzamelen en verwerken van gegevens, anderzijds het overdragen (rapporteren) van de gegenereerde kennis. De verwerking van de miljoenen gegevens door het RIKZ is een sterk staaltje hoogwaardige statistiek.

"De statistici van het RIKZ bevinden zich aan de rand van een enorme bak gegevens", zegt Richard Duin, adviseur en projectmanager monitoring en informatiemanagement bij het instituut. "Aan ons de taak om van al die gegevens kennis te maken, die beleidsmakers kunnen gebruiken." Daarbij speelt ICT natuurlijk een essentiële rol.

Onderscheidend aanbod
"De relatie met SAS is een lange", zegt Duin. "We kozen ooit voor SAS vanwege de uitstekende statistische standaardtechnieken. De samenwerking met SAS Nederland is gaandeweg uitgebreid. SAS is sterk in de analyse van de lange-tijdreeksen die we produceren en heeft uitstekende rapportagemogelijkheden."

Van belang voor Duin en het RIKZ zijn de rapportagemogelijkheden die SAS biedt. Daarnaast biedt SAS in tegenstelling tot andere leveranciers pre build solutions, oplossingen die al bijna kant-enklaar bieden wat het RIKZ nodig heeft en die met hulp van consultants van SAS Nederland slechts aangepast hoeven te worden aan de specifieke wensen.

Het is niet het RIKZ dat het milieu verbetert. Dat is het gevolg van het beleid. "De waterkwaliteit monitoren we al sinds 1975 aan de hand van parameters over verontreinigingen en voedingsstoffen. SAS zetten we in om de gegevens te valideren en om trendmatige beelden te maken, over bijvoorbeeld koper en tributyltin (TBT), die vrijkomen uit middelen die de organische aangroei aan scheepsrompen verminderen", zegt Duin.

Uitschieters verklaren
"Van middelen die in de loop van de tijd, sinds 1975, verboden zijn geworden, zien we zoals verwacht een dalende trend", zegt Duin. Maar het interessantst zijn de onverwachte uitschieters, die scherp boven of onder de verwachting uitsteken. Grote vraag is of die uitschieters een waarschuwing voor de beleidsmakers moeten vormen, of dat er sprake is van een verkeerde meting, of dat er nieuwe factoren zijn die de metingen beïnvloeden, zoals verzuring van de zee of een verminderd zuurstofgehalte van het water.

"Daar, aan de rand van de enorme gegevensbak die we beheren, ligt een taak voor de statistici van het RIKZ", zegt Duin. "We analyseren de laboratoriumgegevens en valideren die, we verklaren de gevonden gegevens geldig of ongeldig."

Het ongeldig verklaren van uitschieters heet uitbijten. Een tijdrovende taak voor deskundigen.

Routine
"Hier heeft SAS een belangrijke taak gekregen, waardoor we efficiënter zijn gaan werken", zegt Duin. "SAS steunt het RIKZ in het validatieproces. Vroeger passeerden al die labgegevens de ogen van deskundigen. Nu analyseren we de gegevens vooraf met behulp van SAS-software. Deze plaatst de gegevens in een tijdsgrafiek, bepaalt de statistisch onverantwoorde uitschieters en kleurt de achterliggende gegevens groen of rood.

De labcoördinator speurt zo meet- en analysefouten op en herstelt die. In samenwerking met deskundigen, constateert hij mogelijke veranderingen in het milieu, die aanleiding kunnen zijn voor nieuw onderzoek. De deskundigen krijgen nu alleen nog de uitschieters onder ogen die nog niet door de labcoördinator tot uitbijters zijn benoemd.

"De uitbijterroutine hebben we vertaald naar SAS", zegt Duin. Deskundigen hebben we ontlast van routinewerk en krijgen alleen nog de interessante zaken ter beoordeling."

Het RIKZ gebruikt SAS/Intrnet®, SAS/GRAPH®, SAS/IML®, SAS/STAT® en Enterprise Guide®, met daarboven een webapplicatie, waardoor bijvoorbeeld de uitbijterroutine via het intranet voor Rijkswaterstaat beschikbaar is.

"We kunnen veel eenvoudiger tussentijds rapporteren, wanneer beleidsmakers een vraag stellen", zegt Duin. "We zijn ons beter bewust van de betekenis van de gegevens en de ontwikkelingen die daar de oorzaak van zijn. We doen met minder mensen hoogwaardiger werk en we werken gestandaardiseerd. Zo kunnen we onderliggende gegevens achter ontwikkelingen gemakkelijk naar boven halen. Dit is ook prettig in verband met de eisen die internationalisering in Europees verband met zich meebrengt."

Met SAS-software, kan het RIKZ beter reageren op informatie-aanvragen van de politiek en deze van diepgaandere inzichten voorzien. De informatievoorziening is kwalitatief en kwantitatief verbeterd. Zo levert SAS een bijdrage aan het beheren van de Nederlandse kust en zee, en aan daarmee het maatschappelijk belang.