Zijn m-betalingen de ideale wereldwijde witwasmachine voor criminelen?

John A. Cassara, branche-adviseur SAS Federal LLC

In het najaar van 2013 trokken Amerikaanse openbare aanklagers de stekker uit hetwereldwijde geldwisselbedrijf Liberty Reserve en beschuldigden zij de organisatie  ervan het grootste online witwasbedrijf in de geschiedenis te zijn, de "lievelingsbank van de onderwereld". Ruim een miljoen klanten zouden via het in Costa Rica gevestigde bedrijf, meer dan zes miljard dollar hebben witgewassen. Onder de illegale gebruikers van Liberty Reserve zouden zich niet alleen drugshandelaren,bendeleden en misdadigers bevinden, maar ook criminele organisaties die zich bezighouden met creditcard- en beleggingsfraude, identiteitsdiefstal, computerhacking en kinderpornografie.

Terwijl de aandacht van regelgevers en opsporingsinstanties voor organisaties als Liberty Reserve tegenwoordig is aangescherpt, is er een ander wereldwijd witwasgebied dat vooralsnog buiten schot blijft: mobiele betalingen. Miljoenen mensen bankieren nu via hun mobiele telefoon, met name in zich ontwikkelende delen van de wereld, en hun aantal neemt met de dag toe. Daartussen verschuilen zich criminelen die volgens sommige deskundigen bij een net zo'n grote verscheidenheid aan criminele activiteiten betrokken zijn als degenen die Liberty Reserve gebruiken, zij het op een kleinere schaal. Voorlopig althans.

"M-betalingen worden een van de volgende veelgebruikte witwasmethoden die we moeten aanpakken", aldus John Cassara, die 26 jaar lang als geheim CIA-agent en medewerker van het Amerikaanse Ministerie van Financiën onderzoek heeft gedaan naar financiële criminaliteit. "Voor de mondiale rechtshandhaving is het lastig om grip op dit probleem te krijgen, omdat het aan inzicht en rapportage ontbreekt. We zullen echter op korte termijn met dit probleem worden geconfronteerd."

Voor de mondiale rechtshandhaving is het lastig om grip op dit probleem te krijgen, omdat het aan inzicht en rapportage ontbreekt.

Wat is precies het probleem? Vaste-telefoonnetwerken en banknetwerken zijn duur om aan te leggen, wat een van de redenen is waarom slechts één op de vijf van de zeven miljard mensen ter wereld rechtstreeks toegang heeft tot banken en financiële diensten. Er zijn echter vijf miljard mobiele telefoons ter wereld die als virtuele portemonnees of persoonlijke geldautomaten kunnen worden gebruikt. Sommige deskundigen voorspellen dat er in 2020 50 miljard verbonden apparaten zijn en m-betalingen in een groot deel van Afrika, Azië en Latijns-Amerika hoogstwaarschijnlijk de populairste vorm van bankieren zijn.

Daar waar m-betalingen explosief toenemen, floreren echter toevallig ook corrupte overheden, internationale misdaadsyndicaten en handelaren in allerlei illegale zaken. Dit gaat volgens Cassara enorme proporties aannemen. Hij heeft twee boeken over terrorismefinanciering op zijn naam staan, schreef in 2008 een rapport over m-betalingen voor het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken   en adviseert overheden en multinationals over dat onderwerp. "Het gebruik van telefoons voor bankzaken zal een gevoelige slag zijn voor creditcards en geldautomaten en zal verstrekkende gevolgen hebben voor de manier waarop geld wordt verborgen en witgewassen." Het probleem is volgens hem dat niemand zich echt afvraagt hoe criminelen hiervan profiteren.

Hoe werkt het? Het beste voorbeeld van m-betalingen is te vinden in Kenia, waar Safaricom in 2007 onder de naam M-Pesa een van de eerste programma's voor mobiele betalingen heeft gelanceerd. ("Pesa" betekent "geld" in het Swahili.) M-Pesa heeft nu 15 miljoen gebruikers, die gezamenlijk ruim 1 miljard dollar per maand aan geld overmaken in Oost-Afrika. Het model van dit programma is in meer dan 50 andere landen overgenomen, waaronder in een groot deel van Afrika, Brazilië, Afghanistan en India.

Duizenden buurtwinkeltjes in Kenia verkopen beltegoed, meestal in de vorm van kraskaarten. Ruim 60.000 van deze winkels heeft zich ook als M-Pesa-agent geregistreerd – een aantal waarbij de 840 bankfilialen in Kenia in het niet vallen. De transacties die jaarlijks via M-Pesa plaatsvinden, staan gelijk aan meer dan 20 procent van het landelijke BBP. Klanten wisselen contanten om in virtuele waarde die op hun telefoon wordt geladen, die zo een elektronische portemonnee of tegoedkaart wordt. Daarmee kunnen ze rekeningen betalen, dingen kopen, geld overboeken en, wat nog belangrijker is, geld op de kaart ontvangen.

Het systeem is niet alleen eenvoudig in het gebruik, maar veelal ook goedkoper dan de traditionele geldoverboekingsdiensten. Buitenlandse werknemers krijgen telefonisch hun loon uitgekeerd en maken het geld vervolgens in een kwestie van seconden over naar hun gezin dat in het vaderland is achtergebleven. Reizigers kunnen een heleboel contanten op hun telefoon storten en het geld heel eenvoudig in een ander land opnemen. Veel grote banken haasten zich nu om m-betalingen in hun productaanbod op te nemen, en hetzelfde geldt voor multinationals zoals McDonalds, Starbucks en Western Union.

M-betalingen zijn het populairst in landen met een zwakke wetgeving en handhaving op het gebied van financiële fraude en witwassen.

Wat is de achilleshiel van het systeem? M-betalingen zijn het populairst in landen met een zwakke wetgeving en handhaving op het gebied van financiële fraude en witwassen. Klanten hoeven zich doorgaans maar amper te legitimeren en het hele proces loopt vaak buiten het landelijke financiële rapportagestelsel om. Dat maakt het voor de autoriteiten nagenoeg onmogelijk om m-betalingen in de gaten te houden, zelfs als zij al de knowhow daarvoor zouden hebben – knowhow die ze volgens Cassara en anderen niet hebben.

Omdat de transacties via mobiele telefoons en tekstberichten plaatsvinden, is het bovendien normaal gesproken niet mogelijk om die transacties te traceren, laat staan om bewijs ervan te verzamelen zodat criminelen kunnen worden vervolgd. Zoals Cassara in mei 2012 tegenover het Amerikaanse Congres verklaarde, worden criminelen altijd aangetrokken door de zwakke schakel in het financiële stelsel en hebben ze zich nu op m-betalingen gestort. In Kenia is M-Pesa gebruikt om valse valuta wit te wassen, om corrupte ambtenaren om te kopen en om ontvoering, afpersing en uiteenlopende andere misdrijven te faciliteren. Naar aanleiding daarvan moeten bij Safaricom sinds vorig jaar meer klantgegevens worden verstrekt. Dit geldt met name voor mensen die prepaid-kaarten voor hun telefoon gebruiken.

Afgezien van dergelijke verhalen is er weinig bewijs dat m-betalingen misdaad faciliteren. Volgens Cassara is dat alleen maar omdat er niemand is die de transacties op criminele activiteiten controleert. De financiële autoriteiten in Afrika, Azië, Europa en de Verenigde Staten lijken het daarmee eens te zijn en hebben in recente verslagen, officiële getuigenissen en openbare toespraken (paywall) hun bezorgdheid geuit. Ze maken zich met name zorgen om de toename van m-betalingen in landen waarin "hawala", het informele geldovermakingssysteem, hun pogingen om terrorismefinanciering te traceren heeft verijdeld. In Pakistan bijvoorbeeld, waar 90 procent van de volwassenen geen klant bij een bank is, heeft een bedrijf met de naam Easy Paisa meer dan 100 miljoen abonnees. Aan het einde van een van zijn presentaties in het buitenland zegt Cassara: "Ze maken zich allemaal ongerust. Ze knikken allemaal, ze weten allemaal dat dit gaat gebeuren, maar niemand doet er iets aan."

OPMERKING: Dit artikel is oorspronkelijk op 17 juni 2013 gepubliceerd door Quartz.

article-m-payments

Whitepapers

On-Demand Webinar

  • Bestrijd complexe risico’s die voortkomen uit nieuwe witwaspraktijken

Back to Top